इति उक्तः तारया वाक्यम् प्रश्रितम् धर्म संहितम् | मृदु स्वभावः सौमित्रिः प्रतिजग्राह तत् वचः || ४-३६-१

In that way when Tara has submissively argued with words containing probity, Saumitri gave assent to her perspective as he is soft by his nature. [4-36-1]

यह सुनकर, लक्ष्मण ने, जो कोमल स्वभाव के थे, धर्म से युक्त उस विनम्र वचन को स्वीकार कर लिया।

तस्मिन् प्रतिगृहीते तु वाक्ये हरि गण ईश्वरः | लक्ष्मणात् सुमहत् त्रासम् वस्त्रम् क्लिन्नम् इव अत्यजत् || ४-३६-२

And when Lakshmana conceded to that argument of Tara, Sugreeva, the king of monkey-troops, got rid of his highly intense scare of Lakshmana, like the riddance of a dampened cloth. [4-36-2]

जब श्री राम ने लक्ष्मण की बात स्वीकार कर ली, तो वे अत्यंत प्रसन्न हुए, मानो गीले वस्त्र को उतार फेंका हो।

ततः कण्ठ गतम् माल्यम् चित्रम् बहु गुणम् महत् | चिच्छेद विमदः च आसीत् सुग्रीवो वानर ईश्वरः || ४-३६-३

Sugreeva, the king of vanara-s, then ripped apart the superb garland which is so far enwreathing his neck, and which has several strands according several gratifications, and he also became sober as though the insobriety is ripped from his mind. [4-36-3]

तब सुग्रीव, जो वानरों के राजा थे, ने अपने गले में पड़ी हुई बहुमूल्य और अद्भुत माला को काट डाला, और वे अत्यंत प्रसन्न हुए।

स लक्ष्मणम् भीम बलम् सर्व वानर सत्तमः | अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् सुग्रीवः संप्रहर्षयन् || ४-३६-४

Sugreeva who is the most powerful one among all vanara-s, then placatingly spoke this humble sentence to Lakshmana, whose prowess is most formidable. [4-36-4]

सुग्रीव ने प्रसन्न होकर, लक्ष्मण सहित भीम जैसे बलवान हनुमान से, आदरपूर्वक वाक्य कहा।

प्रनष्टा श्रीः च कीर्तिः च कपि राज्यम् च शाश्वतम् | राम प्रसादात् सौमित्रे पुनः च आप्तम् इदम् मया || ४-३६-५

"My prosperity, prominence and this perpetual kingdom of monkeys are once mislaid, but oh, Soumitri, I regained all this just by the beneficence of Rama. [4-36-5]

हे सौमित्रे, राम की कृपा से, मैंने खोए हुए धन, कीर्ति और चिरस्थायी वानर राज्य को पुनः प्राप्त कर लिया है।

कः शक्तः तस्य देवस्य ख्यातस्य स्वेन कर्मणा | तादृशम् प्रतिकुर्वीत अंशेन अपि नृपात्मज || ४-३६-६

"Who is capable of repudiating such a lordly Rama, even by a fraction of one's own bravery, unless he is prepared to tread that kind of path on which Vali has gone. [4-36-6]

उस प्रसिद्ध देव का, जिसने अपने कर्मों से ख्याति पाई है, उसके अंश मात्र का भी बदला कौन राजा का पुत्र चुका सकता है?

सीताम् प्राप्स्यति धर्मात्मा वधिष्यति च रावणम् | सहाय मात्रेण मया राघवः स्वेन तेजसा || ४-३६-७

"Virtue-souled Raghava reacquires Seetha, and even exterminates Ravana by himself with his own resplendence, while I and my assistance remain only in name. [4-36-7]

धर्मात्मा राम सीता को प्राप्त करेंगे और अपने तेज से रावण का वध करेंगे, जिसमें मेरी सहायता मात्र होगी।

सहाय कृत्यम् किम् तस्य येन सप्त महाद्रुमाः | शैलः च वसुधा चैव बाणेन एकेन दारिताः || ४-३६-८

"Basically, why some measures of succour need be extended to him who has ripped seven gigantic-trees, a mountain, and even the earth, all just with one arrow! [4-36-8]

सहाय कृत्यम् किम् तस्य येन सप्त महाद्रुमाः | शैलः च वसुधा चैव बाणेन एकेन दारिताः || ४-३६-८ सरल हिंदी अनुवाद: उसकी क्या सहायता? जिसने एक ही बाण से सात बड़े वृक्ष, पर्वत और पृथ्वी को भी विदीर्ण कर दिया।

धनुर् विस्फारमाणस्य यस्य शब्देन लक्ष्मण | स शैला कम्पिता भूमिः सहायैः किम् नु तस्य वै || ४-३६-९

"He who outstretches his bow with a clangour by which the earth with its mountains quakes, oh, Lakshmana, to him these aides are really of what aid, indeed! [4-36-9]

धनुष चढ़ाते हुए जिसका शब्द सुनकर लक्ष्मण, वह पर्वत सहित पृथ्वी काँप उठती है, तो ऐसे व्यक्ति के सहायकों की क्या बात कहनी।

अनुयात्राम् नर इन्द्रस्य करिष्ये अहम् नरषभ | गच्छतो रावणम् हन्तुम् वैरिणम् स पुरःसरम् || ४-३६-१०

"Lakshmana, I just can tread behind that king of people, Rama, on his charging to eliminate enemy Ravana along with all of his vanguards, that's all. [4-36-10]

मैं राजा के साथ जाऊंगा, हे वीर! मैं रावण को मारने के लिए आगे बढ़कर उसका सामना करूंगा।

यदि किंचित् अतिक्रान्तम् विश्वासात् प्रणयेन वा | प्रेष्यस्य क्षमितव्यम् मे न कश्चिन् न अपराध्यति || ४-३६-११

"If I have overstepped either in faith or friendliness, in the least, that may be pardoned for I am an attendant of yours. By the way, none is unoffending. [4-36-11]

यदि प्रेम या विश्वास के कारण मुझसे कुछ भूल हो गई हो, तो मुझे क्षमा करें, क्योंकि कोई भी ऐसा नहीं है जो कभी गलती न करे।

इति तस्य ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः | अभवत् लक्ष्मणः प्रीतः प्रेम्णा च इदम् उवाच ह || ४-३६-१२

Lakshmana is pleased with that great-souled Sugreeva who is speaking thus, and said this he said to him, indeed, in friendliness. [4-36-12]

यह सुनकर महात्मा सुग्रीव के वचन, लक्ष्मण जी अत्यंत प्रसन्न हुए और प्रेमपूर्वक बोले।

सर्वथा हि मम भ्राता स नाथो वानरेश्वर | त्वया नाथेन सुग्रीव प्रश्रितेन विशेषतः || ४-३६-१३

"In anyway, my brother indeed has a defender with him, oh, king of vanara-s Sugreeva, especially you, who are a defender of your own word and a deferential one towards Rama. [4-36-13]

हे वानरराज सुग्रीव, मेरे भाई को आपने अपना लिया है, यह बहुत ही प्रशंसनीय है। आपके आश्रय में वह पूर्ण रूप से सुरक्षित है।

यः ते प्रभावः सुग्रीव यत् च ते शौचम् ईदृशम् | अर्हः तम् कपि राज्यस्य श्रियम् भोक्तुम् अनुत्तमाम् || ४-३६-१४

"With this kind of preponderance and plainness you possess, Sugreeva, you are the only merited one to enjoy this unexcelled kingdom of monkeys. [4-36-14]

हे सुग्रीव, तुम्हारा जो प्रभाव और ऐसी पवित्रता है, उसके कारण तुम ही इस वानर राज्य की अतुलनीय शोभा का उपभोग करने के योग्य हो।

सहायेन च सुग्रीव त्वया रामः प्रतापवान् | वधिष्यति रणे शत्रून् अचिरात् न अत्र संशयः || ४-३६-१५

"Before long, Sugreeva, dauntless Rama will be eliminating enemies in a war with you as his supporter, there is no doubt about it. [4-36-15]

हे सुग्रीव, प्रतापवान् राम तुम्हारी सहायता से शीघ्र ही युद्ध में शत्रुओं का वध करेंगे, इसमें कोई संदेह नहीं है।

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य संग्रामेषु अनिवर्तिनः | उपपन्नम् च युक्तम् च सुग्रीव तव भाषितम् || ४-३६-१६

"You are the knower of virtuousness and gratefulness and you do not retreat from battlegrounds, or, on your own word, thus what you have said is conclusive as well as coherent. [4-36-16]

हे सुग्रीव, धर्म को जानने वाले, उपकार को मानने वाले और युद्ध में कभी पीछे न हटने वाले तुम्हारे वचन सर्वथा उचित और न्यायसंगत हैं।

दोषज्ञः सति सामर्थ्ये को अन्यो भाषितुम् अर्हति | वर्जयित्वा मम ज्येष्ठम् त्वाम् च वानर सत्तम || ४-३६-१७

"Even though one has capability to know his own lapse and speak it up, oh, ablest among Vanara-s, who is he that behoves outspokenly, excepting my elder brother and you. [4-36-17]

यहाँ संस्कृत श्लोक का सरल हिंदी अनुवाद दिया गया है: जब सामर्थ्य हो तो दोष बताने का अधिकार किसे है, मेरे बड़े भाई राम और हे वानर श्रेष्ठ हनुमान, आपके सिवा।

सदृशः च असि रामस्य विक्रमेण बलेन च | सहायो दैवतैः दत्तः चिराय हरि पुंगव || ४-३६-१८

"You are a coequal to Rama by your valour and vigour and oh, best one among monkeys, gods have given you after a long time. [4-36-18]

हे वानर श्रेष्ठ, तुम पराक्रम और बल में राम के समान हो। देवताओं ने तुम्हें चिरकाल के लिए सहायता के रूप में प्रदान किया है।

किम् तु शीघ्रम् इतो वीर निष्क्राम त्वम् मया सह | सान्त्वयस्व वयस्यम् च भार्या हरण दुःखितम् || ४-३६-१९

"However, you quickly start from here along with me, oh, brave one, and embolden your friend who is anguishing in the despoilment of his wife. [4-36-19]

हे वीर, तुम शीघ्र ही मेरे साथ यहाँ से चलो। अपने मित्र को, जिसकी पत्नी का हरण हो गया है, उसे सांत्वना दो।

यत् च शोक अभिभूतस्य श्रुत्वा रामस्य भाषितम् | मया त्वम् परुषाणि उक्तः तत् क्षमस्व सखे मम || ४-३६-२०

"Oh, friend, on hearing that which querulously spoken by Rama, who is downhearted in his anguish, I too reflexively spoke bitter-words to you, and thus whatever I spoke that may be pardoned. [4-36-20]

हे मित्र, जब मैं शोक से अभिभूत था और राम के वचन सुने, तब मैंने तुम्हें कठोर वचन कहे, उसके लिए मुझे क्षमा करो।